Yaradılış, yoxsa təkamül?
Dünya elmi artıq yüz ildən çoxdur ki, canlıların necə yaranıb dəyişdiyini araşdırır. Amma hələ də bir çox insanlar “təkamül” sözünü eşidəndə “insan meymundan əmələ gəlib” kimi sadəlövh və yanlış düşüncələrlə kifayətlənir. Halbuki təkamül elmi bunun çox daha dərin və maraqlı izahını verir.
Təkamül – canlıların mühitə uyğunlaşaraq nəsillər boyu dəyişməsi deməkdir. Yəni bu nəzəriyyəyə görə, həyat birdən-birə deyil, milyon illər ərzində kiçik addımlarla formalaşıb. Məsələn, okeanlarda yaşayan bəzi canlılar zamanla quruya çıxmağa uyğunlaşaraq tənəffüs orqanlarını dəyişib, bəziləri isə uçmağa yararlı qanadlar inkişaf etdirib.
Bioloqlar bildirirlər ki, insan da təkamül prosesinin bir hissəsidir. Bizim əcdadlarımız milyonlarla il əvvəl Afrikada yaşamış, daha sonra beyinləri böyümüş, dil və alət istifadə bacarıqları inkişaf etmişdir. Arxeoloqlar və genetiklər bu dəyişimin izlərini həm sümüklərdə, həm də DNT-də tapırlar.
Lakin təkamül yalnız “keçmişdə baş verən bir şey” deyil. Bu gün də canlılar dəyişir. Məsələn, bəzi bakteriyalar antibiotiklərə qarşı dözümlü hala gəlir – bu, təkamülün canlı nümunəsidir.
Mütəxəssislər deyirlər ki, təkamül elmi sadəcə “insanın mənşəyi”ni deyil, həm də xəstəliklərin yaranma mexanizmini, genetik müxtəlifliyi və həyatın davamlılığını izah edir.
Sosioloqlar isə hesab edir ki, bu nəzəriyyənin düzgün başa düşülməsi dini inanclara zidd deyil. Çünki təkamül həyatın necə dəyişdiyini izah edir, “niyə yaranıb” sualına yox. Yəni elm və inanc bir-birinə qarşı deyil, fərqli suallara cavab verir.
Bu gün dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələrində məktəblərdə təkamül əsas biologiya fənni kimi tədris olunur. Çünki öz təkamülünü başa düşən cəmiyyətlər, gələcəyini də daha elmi və rasional şəkildə qura bilir.
